Czy nasza żywność wymaga wzbogacania?

Wyróżnia się trzy podstawowe typy wzbogacanej żywności.

Fortyfikacja interwencyjna (restoracja) – ma na celu zwalczanie określonych niedoborów, jakich wystąpienie zagraża społeczeństwu. Na terenie Polski fortyfikację interwencyjną stosuje się w przypadku soli kuchennej, która jest jodowana. Zabieg ten minimalizuje ryzyko wystąpienia niedoborów jodu (profilaktyka niedoczynności tarczycy).

Fortyfikacja wyrównawcza (substytucja) – dotyczy grupy produktów spożywczych, które w procesie przetwórczym tracą wartość odżywczą.

Element, którym wzbogaca się produkt, występuje w nim naturalnie. Jego ilość jest jednak niewystarczająca, by pokryć określone zapotrzebowanie. Fortyfikację wyrównawczą stosuje się w przypadku soków, uzupełniając je witaminą C.

Fortyfikacja polepszająca – jej zadaniem jest upodobnienie produktu do jego naturalnego odpowiednika (np. margaryny do masła, mleka modyfikowanego do kobiecego pokarmu).

Najczęściej dodawany do produktu substytucyjnego składnik nie występuje w jego naturalnym odpowiedniku.

Obowiązujący jest również podział na fortyfikację obligatoryjną (obowiązkową) i dobrowolną.

W przypadku wzbogacania obligatoryjnego prawo zobowiązuje producentów do dodawania odpowiedniej ilość witamin lub minerałów do określonego asortymentu. W Polsce obligatoryjne jest wzbogacanie jodem soli kuchennej oraz margaryn witaminą A i D.

Fortyfikację dobrowolną również ograniczają określone przepisy, choć w tym przypadku producenci mają więcej swobody. Dodawany składnik nie może jednak w żaden sposób wpływać na barwę, konsystencję czy cechy użytkowe produktu.

Zagadnienia dotyczące wzbogacania produktów spożywczych reguluje rozporządzenie (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji.

Do grupy najczęściej wzbogacanych produktów należą: zboża, mlek, napoje, cukier, sól, pieczywo, zboża, masło, wyroby cukiernicze, kisiele, budynie.

Nie wolno z kolei poddawać fortyfikacji żywności nieprzetworzonej (mięsa, drobiu, ryb, warzyw i owoców) oraz napojów zawierających ponad 1,2 proc. objętości alkoholu.

Do żywności najczęściej dodaje się witaminy (A, D, E, K, C, witaminy z grupy B) oraz składniki mineralne, tj. magnez, żelazo, cynk, selen, chrom, miedź, potas.

Inne substancje bioaktywne, jakie dodaje się do żywności w celu jej wzbogacenia, to:

• błonnik pokarmowy – poprawia trawienie, reguluje pracę jelit, zapobiega zaparciom (które mogą przyczynić się do rozwoju raka jelita grubego),
• wielonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-3 – zapobiegają chorobom układu krążenia, wpływają na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego,
• lecytyna – usprawnia pracę mózgu,
• aminokwasy, białka (np. kreatyna, karnityna, tauryna, koncentraty białkowe), peptydy – ułatwiają przyswajanie składników mineralnych, istotnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, pozytywnie wpływają na przemianę materii,
• kofeina – dodaje energii, usprawnia pracę mózgu, pobudza ośrodkowy układ nerwowy.

Za żywność wzbogaconą uznaje się również produkty prebiotyczne i probiotyczne (np. jogurty, kefiry).

Wzbogacanie żywności ma jedną zaletę – pozwala na stosunkowo proste uzupełnienie określonych niedoborów żywieniowych. Niesie jednak ze sobą pewne ryzyko.

Niektórzy producenci wykorzystują bowiem fortyfikację w celach marketingowych. Kontrowersje budzi wzbogacanie żywności, która nie wpisuje się w zdrową i urozmaiconą diet, m.in. słodyczy, płatków śniadaniowych, napojów.

Dzisiaj fortyfikację uznaje się za powszechną praktykę przemysłową. Dodawanie witamin i składników mineralnych do żywności stało się wręcz bardzo modne, a konsumenci coraz chętniej sięgają nawet po niekoniecznie zdrowe produkty, które są wzbogacone o witaminy czy składniki mineralne. Warto jednak samemu ocenić, czy sięgnięcie po produkt wzbogacony faktycznie pozytywnie wpłynie na nasze zdrowie.