Terapia bulimii

Farmakoterapia stanowi najczęściej uzupełnienie leczenia psychoterapeutycznego. Profesjonalne leczenie bulimii nie może obejmować jedynie podawania leków, ale powinno łączyć farmakoterapię z psychoterapią, ze szczególnym uwzględnieniem terapii rodzinnej i behawioralno-poznawczej. Według nowych standardów, podawanie leków nie może być jedyną ani dominującą formą leczenia bulimii. Owszem, w mózgach osób cierpiących na zaburzenia odżywania w postaci bulimii obserwuje się niedomogi układu serotoninergicznego. Oznacza to, że za żarłoczność psychiczną może być odpowiedzialna nieprawidłowa biochemia mózgu – deficyt serotoniny, która odpowiada za regulację nastroju, popędów i sen. Bulimia bardzo często współwystępuje z zaburzeniami nastroju, dlatego też zasadne jest stosowanie leków antydepresyjnych.

Ze względu na mniej skutków niepożądanych w leczeniu bulimii stosuje się najczęściej leki nowej generacji, a wśród nich selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. Lekarze psychiatrzy stosują często fluoksetynę w dużych dawkach (60-80 mg), która nie tylko wykazuje działanie antydepresyjne, ale też zmniejsza łaknienie, co jest bardzo ważne na początkowym etapie terapii. Inny lek wykorzystywany w leczeniu bulimii to wenlafaksyna – antydepresant, dający efekt redukcji apetytu, przy jednocześnie relatywnie niewielkiej ilości efektów ubocznych. Istnieją też doniesienia o skuteczności topiramatu (leku przeciwpadaczkowego) w leczeniu bulimii. Farmakoterapia zawsze powinna odbywać się pod ścisłą kontrolą lekarza psychiatry – nie wolno samemu zmieniać dawek leków ani ich odstawić. Leczenie farmakologiczne obejmuje również leczenie powikłań, wyrównanie gospodarki wodno-elektrolitowej, odstawienie leków przeczyszczających i próbę wdrożenia prawidłowych nawyków żywieniowych.

Istnieje wiele różnych metod psychoterapii, które dobiera się indywidualnie do każdego pacjenta bulimicznego w zależności od jego osobowości, emocji, wiary w skuteczność leczenia, motywacji itp. Jedną z najbardziej efektywnych szkół psychoterapii jest nurt behawioralno-poznawczy, który wychodzi z założenia, że istota bulimii to fałszywe przekonania na temat swojego ciała i sylwetki, dlatego też trzeba zmienić lub wyeliminować niezdrowe reakcje bulimiczki/bulimika na jedzenie. W czasie terapii poznawczo-behawioralnej pacjent uczy się zjadać trzy posiłki dziennie, wliczając w to produkty, których starał się w ogóle nie jeść. Ponadto, prowadzi dziennik, w którym notuje swoją codzienną dietę oraz reakcje, uczucia, emocje, jakie towarzyszyły mu w czasie spożywania posiłków. Odnotować też należy wszystkie przypadki objadania się, prowokowania wymiotów i innych sposobów pozbywania się skonsumowanych kalorii. Zapiski powinny być jak najbardziej obiektywne, bez samokrytyki i poczucia winy.

W czasie spotkań terapeutycznych pacjent rozmawia z terapeutą o swoim zachowaniu i stara się odkryć fałszywe przekonania na temat własnego wyglądu i ciała. W czasie całej terapii stopniowo poszerza się zakres spożywanych produktów, uczy się walczyć z nierealistycznymi poglądami i nieprawidłowymi odruchami, zamieniając je na rozsądne i rzeczywiste oczekiwania względem siebie. Inny rodzaj psychoterapii bulimii to terapia interpersonalna. Ten typ terapii całkowicie ignoruje kwestie jedzenia, wagi, wizerunku, schematu ciała, a koncentruje się bardziej na zwalczaniu depresji i lęków, które mogą być bazą dla zaburzeń odżywania. Terapia interpersonalna jest mniej skuteczna niż behawioralno-poznawcza. Polega głównie na wyrażaniu emocji przez pacjenta, pracy nad poczuciem własnej wartości, uczeniu się sposobów radzenia sobie ze stresem, przepracowaniu traum z przeszłości, np. molestowania seksualnego, które mogły przyczynić się do rozwoju bulimii.

Podobną w swej istocie do terapii interpersonalnej jest psychoterapia psychodynamiczna. Terapia pozwala pacjentowi na bezpośrednią pracę nad problemami, które podtrzymują jego chorobę. Psychoanaliza wychodzi bowiem z założenia, że zaburzenia odżywiania stanowią odzwierciedlenie problemów emocjonalnych jednostki. Szczególne miejsce w leczeniu bulimii zajmuje terapia rodzinna. Podejście systemowe wnosi, że za bulimię odpowiadają niewłaściwe relacje między poszczególnymi członkami rodziny. Zaangażowanie rodziny w proces leczenia jednego z jej członków pozwala pozbyć się poczucia winy i lęku. Ponadto, rodzina ma szansę zdać sobie sprawę z faktu, że czasem nieświadomie swoim zachowaniem wzmacnia patologiczne wzorce u chorego dziecka, wspomagając tym samym rozwój choroby.

Nowatorskim podejściem do leczenia bulimii jest terapia według modelu Maudsley. Terapia ta zakłada całkowite wykluczenie rodziny, a zwłaszcza rodziców, z udziału w powstawaniu bulimii. Terapia Maudsley uwypukla znaczenie czynników biologicznych w rozwoju żarłoczności psychicznej. Rodzina to nie źródło problemów, ale element procesu terapii. Według tego podejścia, rodzina ma uświadomić sobie konsekwencje niedożywienia dziecka i odzyskać kontrolę nad tym, co, kiedy, gdzie i z kim pacjent jada. Kolejny etap terapii to przekazanie kontroli nad jedzeniem dziecku oraz praca nad poczuciem tożsamości chorego – usamodzielnienie się, powrót do normalności, przywrócenie zdrowych relacji rodzinnych. Niektórzy psychoterapeuci łączą dorobek wielu nurtów i pracują w podejściu zintegrowanym, np. w zależności od problemu pacjenta bulimicznego można zalecić mu prowadzenie dziennika żywienia, włączając w to elementy terapii interpersonalnej.

Źródła

1. Brytek-Matera A., Obraz ciała – obraz siebie. Wizerunek własnego ciała w ujęciu psychospołecznym, Difin, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7251-939-9.
2. Głębocka A., Niezadowolenie z wyglądu a rozpaczliwa kontrola wagi, Impuls, Kraków 2009, ISBN 978-83-7587-154-8.