Dieta w chorobach zapalnych jelit

Choroby jelit ograniczają gamę produktów, które mogą spożywać osoby chore. Jednakże nie oznacza to stosowania bardzo restrykcyjnej diety. Podczas przygotowywania posiłków wystarczy kierować się poniższymi zasadami:

• warzywa należy spożywać bez skórki i pestek, najlepiej w postaci soków czy przecierów, jeśli nie są tolerowane na surowo;
• spośród produktów zbożowych należy wybierać pieczywo białe, biały ryż, drobny makaron;
• mleko i jego przetwory (kefiry, maślanka, jogurt naturalny) powinny być niskotłuszczowe;
• można jeść jajka na miękko lub omlety przyrządzone na patelni bez tłuszczu;
• spośród mięs można wybierać drób (bez skóry), królicze mięso oraz cielęcinę;
• można jeść chude wędliny (najlepiej drobiowe);
• zamiast smażenia należy gotować, gotować na parze lub piec w folii;
• spośród ryb należy wybierać te o niskiej zawartości tłuszczu: pstrąga, szczupaka, sandacza, solę, dorsza;
• można używać masła i miękkiej margaryny;
• jako dodatek do pieczywa polecane są pomidory, ale bez skórki i pestek;
• słodycze i ciasta powinny być ograniczane, ale raz na jakiś czas można spożyć lody czy ciasto drożdżowe lub biszkoptowe;
• spośród przypraw najlepiej wybierać te łagodne (koper, kminek, sól, cukier).

Produkty niezalecane przy chorobach jelit:

• ciemne pieczywo,
• mąki razowe,
• otręby,
• grube makarony,
• jajka smażone i gotowane na twardo,
• tłuste mięsa (wieprzowina, wołowina, kaczka, gęś),
• konserwy mięsne,
• wędliny podrobowe (kaszanka, salceson),
• ryby wędzone i marynowane,
• tłuste ryby (tuńczyk, łosoś),
• groch,
• zielony groszek,
• fasola,
• rzodkiew,
• kalafior,
• brukselka,
• kapusta,
• gruszki,
• czereśnie,
• napoje gazowane,
• kawa,
• alkohol,
• ostre przyprawy (chili, ziele angielskie, papryka, pieprz, ocet, musztarda, ketchup).

Choroba Leśniowskiego-Crohna to inaczej odcinkowe zapalenie jelit, wywołujące przewlekłe biegunki, czasem z krwią, a także zaparcia i bóle brzucha. Jest to choroba przewlekła, na którą nie ma lekarstwa - można tylko złagodzić jej przebieg, stosując zarówno leczenie farmakologiczne, jak i dietetyczne. Tego typu choroby jelit często prowadzą do poważnych powikłań (wyniszczenia, osłabienia organizmu, niedoborów składników odżywczych i dalszych zmian w jelitach). Dlatego też w tej jednostce chorobowej należy wraz z dietą dostarczać w odpowiednich ilościach wszystkich niezbędnych składników odżywczych. W czasie zaostrzeń choroby najlepiej zastosować dietę płynną, która w układzie pokarmowym szybko ulega strawieniu, a składniki odżywcze szybko się wchłaniają. Dzięki temu zalegający pokarm nie podrażnia błony śluzowej jelit. Dietę płynną stosuje się przez około 3-4 dni, aż do ustąpienia objawów chorobowych. Można wtedy podawać:

• niesłodzoną herbatę,
• niesłodzony kisiel owocowy,
• rozcieńczony przecier owocowo warzywny,
• sok marchwiowy przecierowy,
• kleik ryżowy.

Po ustąpieniu objawów, takich jak biegunka i ból brzucha, stopniowo wprowadza się pokarmy w postaci papkowatej, a następnie o konsystencji stałej. Zalecane jest spożywanie produktów łatwostrawnych, aby nie podrażnić układu pokarmowego: ryżowe lub pszenne kleiki, rozmoczone sucharki lub specjalne produkty stosowane przy biegunkach (do kupienia w aptece).

Każda dieta w chorobach jelit powinna być zdrową dietą: przede wszystkim niskotłuszczową i wysokobiałkową. W fazach remisji trzeba bardzo ostrożnie uzupełniać niedobory pokarmowe, które prawdopodobnie pojawiły się w fazie zaostrzenia. Ilość potrzebnych kalorii to 2500-3000 kcal. Aby nie przeciążać układu pokarmowego, zaleca się spożywanie 5-6 niewielkich posiłków dziennie, o małej objętości. Ważna jest także regularność ich spożycia. Zawartość składników pokarmowych w codziennej diecie to:

• białka - 20 proc. wartości energetycznej pożywienia,
• tłuszcze - 30 proc. wartości energetycznej pożywienia,
• węglowodany - 50 proc. wartości energetycznej pożywienia.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego objawia się nawracającymi dolegliwościami w postaci bólów brzucha, biegunek, bardzo często w kale obecna są krew oraz śluz. Z kolei w jamie ustnej mogą pojawiać się afty. Podobnie jak w innych schorzeniach jelit, bardzo często występuje niedożywienie oraz wyniszczenie organizmu. Dolegliwości bólowe po spożyciu posiłku zniechęcają osobę chorą do jego spożywania.To choroba nawracająca, w której wyróżnia się okresy remisji i zaostrzeń. Dieta w chorobie jelita grubego musi być przede wszystkim dostosowana do fazy choroby - zależy od tego, czy jest to okres zaostrzenia, czy całkowitego zniknięcia objawów. Także w fazie remisji należy skrupulatnie przestrzegać zalecanej diety. W czasie nasilenia się objawów choroby należy stosować dietę płynną, pozbawioną błonnika, przez maksymalnie 3 dni. Można wtedy podawać:

• kleik ryżowy,
• soki warzywne,
• niesłodzoną herbatę.

Po 3 dniach można wprowadzić do diety kaszę mannę, rozmoczone suchary oraz jajko ugotowane na miękko. Stopniowo wprowadza się pokarmy stałe w postaci gotowanego, chudego mięsa drobiowego (pierś z kurczaka lub indyka), gotowanej marchewki, przetartego gotowanego jabłka, pieczywa pszennego, drobnych makaronów (nitki, gwiazdki), masła oraz chudych serów twarogowych, jogurtu naturalnego bez dodatku cukru.

Dieta w chorobie jelit, nawet kiedy objawy są nieodczuwalne, powinna być wysokoenergetyczna (2000-3000 kcal), wysokobiałkowa (80-120 g) i niskotłuszczowa (50-70 g) - tylko taka specjalna dieta nie będzie drażniła jelita, powodując stan zapalny. Dieta w chorobach jelit nazywana jest także dietą ubogoresztkową, gdyż zawiera bardzo niewielkie ilości błonnika. Wszystkie posiłki należy gotować, piec w folii lub dusić. Nie zaleca się smażenia. Powinno się spożywać 5-6 mniejszych posiłków dziennie w regularnych odstępach czasu, aby zbytnio nie obciążąć układu pokarmowego. Produkty zalecane i niezalecane we wrzodziejącym zapleniu jelita grubego są takie same, jak w chorobie Leśniowskiego-Crohna.