Żelazo - rola, źródła, niedobór, nadmiar, ciąża

Żelazo jest bardzo cennym i istotnym dla naszego zdrowia składnikiem mineralnym. Spełnia bardzo ważną funkcję w organizmie - jest składnikiem hemoglobiny, która transportuje tlen. Ponadto żelazo jest niezbędne do prawidłowego wzrostu i rozwoju oraz regeneracji tkanek. Żelazo stymuluje również odporność, wspomaga walkę z wolnymi rodnikami i redukuje uczucie zmęczenia. Niedobór żelaza jest najczęściej spowodowany niewłaściwą dietą. Żelazo jest niezbędne dla kobiet w ciąży, gdyż warunkuje prawidłowy rozwój płodu oraz przeciwdziała anemii.

Zobacz film: "Niedobór żelaza u mężczyzn"

spis treści

1. Żelazo - rola w organizmie

Żelazo w organizmie nie występuje w stanie wolnym. Wchodzi w skład wielu ważnych białek: hemoglobiny (w krwinkach czerwonych), mioglobiny (w tkankach mięśniowych, pełni ważną rolę podczas transporcie tlenu), w tym również w centrach aktywnych licznych enzymów, takich jak: katalaza, cytochromy czy peroksydazy.

Za każdym razem, kiedy krew przepływa przez płuca, cząsteczka żelaza zawarta w hemoglobinie wiąże cząsteczkę tlenu, która jest następnie transportowana do poszczególnych narządów ciała. Mięśnie, które również potrzebują tlenu, otrzymują go dzięki cząsteczkom żelaza w mioglobinie. Żelazo wchłania się przy pomocy dwunastnicy.

Żelazo jest także niezbędne dla dobrego funkcjonowania układu odpornościowego. Żelazo pomaga chronić organizm przed infekcjami. Rola żelaza w układzie nerwowym polega na utrzymywaniu odpowiednich funkcji fizycznych i intelektualnych.

Ponadto żelazo ma właściwości przeciwutleniające, to znaczy pomaga walczyć z wolnymi rodnikami, odpowiedzialnymi za przedwczesne starzenie się skóry.

Ważną informacją jest to, że nasz organizm sam nie potrafi wytworzyć żelaza, dlatego ważne jest przyswajanie go z zewnętrznych źródeł, np. z pokarmem, ale też w formie suplementów. Potrafi natomiast magazynować ten cenny pierwiastek i w razie niedoborów korzysta z tych zapasów.

2. Żelazo - źródła występowania

Żelazo znajduje się w różnych produktach. To, które jest dostarczane z pożywieniem można podzielić na dwa rodzaje:

  • hemowe, które jest pochodzenia zwierzęcego
  • niehemowe – pochodzenia roślinnego.

Żelazo dostarczane z mięsem łatwiej się wchłania i charakteryzuje się wyższą biodostępnością w porównaniu do żelaza dostarczanego z produktami roślinnymi. Za magazynowanie żelaza odpowiadają ferrytyny. Są to białka, których stężenie we krwi daje informacje na temat ilości żelaza w organizmie. Ich poziom to podstawowe badanie wykonywane w celu określenia niedoborów żelaza.

Do produktów najbardziej bogatych w żelazo zalicza się (w nawiasie podano ilość żelaza z mg/100g):

3. Żelazo - niedobór

Żelazo we krwi czasami spada poniżej normy. Niedobór żelaza spowodowany jest niską przyswajalnością żelaza w pożywieniu lub zaburzeniami procesu wchłaniania. Dzienne zapotrzebowanie na żelazo dla osoby dorosłej to średnio 10 do 20 mg. Niedobory żelaza we krwi w organizmie powodują niedokrwistość, czyli anemię, która szczególnie często występuje w czasie ciąży. Powstaje na skutek spadku poziomu ferrytyny poniżej 12 μg/l w przypadku kobiet i 15 μg/l w przypadku mężczyzn.

Na niedobory żelaza we krwi narażone są także młode dziewczyny, które zaczęły miesiączkować. Bardzo często niedokrwistość dotyczy również osób stosujących diety odchudzające o niskiej zawartości żelaza. Niedokrwistość może być również spowodowana niedoborem witaminy B12, miedzi i kwasu foliowego.

Na niedobór żelaza są narażone szczególnie dzieci, które wchodzą w okres dojrzewania, a także osoby, które zmagają się z krwawieniem z przewodu pokarmowego (np. w wyniku wrzodów czy hemoroidów). Ryzyko wzrasta także u kobiet w okresie menopauzalnych i tych, które mają obfite miesiączki. Również osoby borykające się z biegunkami mogą mieć zaburzony system wchłaniania.

Jeśli pomimo diety bogatej w żelazo nadal mamy niedobór żelaza we krwi, lekarz może zasugerować nam suplementację żelaza w tabletkach. Warto zadbać o to, aby żelazo w tabletkach było łatwo przyswajalne.

Żelazo w tabletkach skutecznie pomoże nam zwalczyć niedobór żelaza we krwi. Przed zaleceniem suplementacji żelaza lekarz zleca najpierw szereg różnych badań, których przeprowadzenie ma na celu odnalezienie przyczyny występującego u pacjenta niedoboru żelaza.

6 oznak niedoboru żelaza, które często lekceważymy
6 oznak niedoboru żelaza, które często lekceważymy [7 zdjęć]

Żelazo jest minerałem, który odgrywa w naszym organizmie szereg ważnych funkcji. Wchodząc w skład czerwonych...

zobacz galerię

Dla zachowania pełnego zdrowia i zminimalizowania ryzyka niedoboru żelaza należy trzymać przede wszystkim zdrową, rozsądną dietę, aby zewnętrza suplementacja nie musiała być koniecznością.

Odpowiedni poziom żelaza we krwi jest niezbędny dla codziennego funkcjonowania organizmu
Odpowiedni poziom żelaza we krwi jest niezbędny dla codziennego funkcjonowania organizmu (123rf.com)

3.1. Niedobór żelaza a wegetarianie

Przez to, że żelazo w produktach odzwierzęcych wchłania się lepiej niż to występujące w żywności pochodzenia roślinnego, wegetarianie mają utrudnione zadanie. Żelazo pochodzenia roślinnego przyswaja się tylko w 5%, podczas kiedy produkty zwierzęce pozwalają przyswoić nawet 20% tego pierwiastka.

Nie oznacza to jednak, że wegetarianie czy weganie muszą rezygnować ze swojej diety i ideologii. Muszą za to szczególnie dbać o dietę, żeby dostarczyć swojemu organizmowi wszystkich składników mineralnych, w tym też żelaza. W przypadku diety bezmięsnej warto sięgać przede wszystkim po strączki (głównie soczewicę, soję i ciecierzycę).

Powinni o tym pamiętać nie tylko wegetarianie, ale wszyscy, którzy mają problemy z niedoborem żelaza albo są na niego narażeni w inny sposób.

3.2. Żelazo - objawy niedoboru

Do symptomów niedoboru żelaza we krwi należą:

3.3. Żelazo w tabletkach

Leki i suplementy zawierające żelazo są dostępne w aptekach bez recepty, a ich cena waha się od 4 do nawet 50 złotych, w zależności od obietnic producenta na temat przyswajalności. Dodatkowo żelazo można suplementować w postaci płynów, syropów i toników. Nie należy jednak brać niczego bez konsultacji z lekarzem, ponieważ przyjmowanie leków w nieodpowiedzialny sposób może doprowadzić do nadmiaru żelaza.

4. Żelazo - nadmiar

Żelazo w nadmiarze jest bardziej niebezpieczne niż jego niedobór. Z nadmiarem żelaza we krwi wiąże się osłabienie, ciągłe zmęczenie i spadek samopoczucia. Nadmiar żelaza we krwi wiąże się również ze spadkiem masy ciała. Jednak należy podkreślić, że na nadmiar żelaza najbardziej narażeni są mężczyźni w wieku średnim. U kobiet także występuje, a nadmiar żelaza we krwi może doprowadzić do zaburzeń miesiączkowania. Dlatego nie warto eksperymentować z samodiagnozowaniem sie i przyjmowaniem aptecznych suplementów bez konsultacji z lekarzem.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

Nadmiar żelaza w diecie może odkładać się w wątrobie, trzustce i innych narządach, powodując zatrucia. Nadmiar żelaza w organizmie związany jest również z chorobą o nazwie hemochromatoza. Nadmiar żelaza powoduje wzrost ryzyka zachorowania na choroby serca oraz nowotwory. Nadmiar żelaza w organizmie może wywołać również zaburzenia hormonalne, bóle stawów, osteoporozę i depresję. Dlatego też należy uważać z ilością i jakością stosowanych suplementów diety zawierających żelazo. Jeśli jedyne źródło żelaza stanowi pokarm, nie należy obawiać się nadmiaru żelaza.

4.1. Przedawkowanie żelaza

Organizm potrafi sam dostosować ilość wchłanianego z jedzeniem żelaza do indywidualnych potrzeb. Trudno jest zatem przedawkować ten pierwiastek, jeżeli dostarczamy go tylko w ten sposób. Problem może pojawić się, kiedy zaczynamy sięgać po suplementy. Nawet, jeśli są zlecone przez lekarza, należy stale kontrolować poziom żelaza we krwi, ponieważ to własnie zewnętrzna suplementacja tabletkami stwarza ryzyko niebezpiecznego przedawkowania żelaza.

5. Żelazo - wchłanianie

Należy pamiętać, iż żelazo w jedzeniu musi być łączone z produktami zawierającymi dużą ilość witaminy C (np. kapusta kiszona, papryka czerwona, natka pietruszki, brokuły, czarne porzeczki, pomarańcze), gdyż jest ona niezbędna do jego przyswajania z pokarmem. Komponując zdrową dietę, warto wiedzieć, że produkty bogate w wapń oraz kwas fitynowy zmniejszają wchłanianie żelaza w jedzeniu. Kwas fitynowy jest obecny m.in. w otrębach pszennych, ziarnach soi, kawie, herbacie, orzechach, czekoladzie.

6. Żelazo a ciąża

Żelazo odgrywa ważną rolę w przypadku kobiet w ciąży, ponieważ warunkuje prawidłowy rozwój mózgu oraz tkanek płodu. Dlatego należy zadbać o odpowiednio zbilansowaną dietę. Jeśli nie przyjmujesz odpowiedniej ilości żelaza z pożywieniem, lekarz prowadzący może przepisać preparaty zawierające dodatkowe porcje żelaza. Należy wtedy jednak pozostać pod stałą jego opieką i na bieżąco kontrolować poziom tego pierwiastka we krwi, aby nie zaszkodzić sobie i dziecku.

Odpowiedni poziom żelaza we krwi jest niezbędny dla codziennego funkcjonowania organizmu. Bez niego będziesz permanentnie zmęczona i po kilku miesiącach zaczniesz odczuwać niedobór żelaza. Pamiętaj: zdrowa dieta to dieta bogata we wszystkie składniki mineralne w odpowiedniej ilości, także w żelazo.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.