Dżemy owocowe – czy to dobra propozycja na śniadanie?

Dżemy różnią się wartością odżywczą w zależności od tego, jakie owoce zostały zastosowane do ich przygotowania. Im bardziej szlachetne i wartościowe owoce, tym większa wartość dietetyczna otrzymanego z nich dżemu. Dlatego też najlepszym źródłem witaminy C jest dżem z czarnej porzeczki, truskawkowy to z kolei bogactwo elagotanin o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym, pomarańczowy – wzmacniającej układ odpornościowy naringeniny, a wiśniowy i malinowy – antocyjanów o bardzo wysokiej aktywności przeciwutleniającej. Wybierając dżemy, warto więc stosować podobną zasadę jak przy owocach – im bardziej różnorodnie i kolorowo, tym lepiej dla naszego zdrowia.

Ilość cukru w dżemie zależy od tego, czy wybierzemy dżem wysokosłodzony czy niskosłodzony. Dżemy wysokosłodzone zawierają nie mniej niż 60 proc. ekstraktu (co w przybliżeniu odpowiada zawartości cukru), a dżemy niskosłodzone nie mniej niż 28 proc. i nie więcej niż 50 proc. Na ekstrakt w gotowym produkcie składa się zarówno cukier pochodzący z owoców, jak i cukier spożywczy dodany podczas gotowania dżemu. Na etykiecie jest często podawany jako łączna zawartość cukru w 100 g produktu. Określenie, jaka ilość cukru została dodana, nie jest łatwe – producent za każdym razem musi to odpowiednio obliczyć, uwzględniając, jak słodka jest partia owoców, z której właśnie produkowany jest dżem. Z dietetycznego punktu widzenia, im niższa sumaryczna zawartość cukrów w produkcie, tym lepiej – mniej cukru dodatkowego wprowadzimy tą drogą do naszego jadłospisu. W przypadku dżemów niskosłodzonych maksymalna możliwa zawartość cukru to 50 g w 100 g, ale wielu producentów stosuje zdecydowanie niższy dodatek.

Minimalna zawartość owoców w dżemie jest ściśle określona przez przepisy – w przypadku dżemów zwyczajnych jest to nie mniej niż 350 g na 1 kg dżemu (wyjątek stanowią bardzo kwaśne owoce, jak czarne porzeczki, jarzębina czy rokitnik, gdzie minimalna ilość to 250 g). Dżemami o wyższej zawartości owoców są dżemy ekstra, do przygotowania których powinno się użyć co najmniej 450 g owoców na 1 kg wyrobu gotowego (i odpowiednio 350 g owoców kwaśnych). Producent może oczywiście użyć więcej owoców, niż wynika to z dolnej granicy podawanej w przepisach. Nie powinniśmy się jednak spodziewać wartości bliskich 100 proc. Gdyby bowiem tak było, nie udałoby się uzyskać odpowiedniej zawartości ekstraktu i konsystencji dżemu. Naprawdę dobre jakościowo dżemy mogą być przygotowane z 550–650 g owoców na 1 kg wyrobu.

Dobry dżem powinien się składać z owoców, cukru, pektyny i soku z cytryny lub kwasu cytrynowego – celem uzyskania odpowiedniej kwasowości. Składnikiem neutralnym jest kwas L-askorbinowy, czyli witamina C, dodawany jako przeciwutleniacz. Nie oznacza to, że producenci ograniczają się do takich właśnie składników – na etykiecie niejednego produktu można znaleźć także syrop glukozowo-fruktozowy, inne niż pektyna składniki zagęszczające, stabilizatory, a także konserwanty, takie jak sorbinian potasu czy benzoesan sodu. Te ostatnie mają na celu zapobiegać pleśnieniu dżemu po tym, jak go otworzymy, nabierzemy odrobinę i odstawimy do lodówki. Jeżeli planujemy zjeść dżem w ciągu kilku dni, warto wybrać produkty bez tych dodatków, jeżeli jednak stoi on w lodówce dłużej, konserwanty umożliwią nam bezpieczne, powolne zjedzenie całego słoika. Jeżeli na powierzchni dżemu zaobserwujemy choćby ślad pleśni, całe opakowanie należy wyrzucić. Pleśnie tworzą jedne z najsilniejszych na świecie toksyn o działaniu rakotwórczym, dlatego produktów z objawami pleśnienia absolutnie nie powinno się spożywać.

Dżem można uznać za dobre uzupełnienie diety. Oczywiście, jeżeli tylko mamy możliwość spożywania świeżych owoców, zawsze powinny być one pierwszym wyborem, ale w sezonie zimowym warto spożywać dżemy z owoców szlachetnych i w ten sposób dostarczać organizmowi cennych składników. Pamiętajmy jednak, że dżem to źródło cukru – powinien być spożywany w umiarkowanych ilościach oraz nie powinien się znajdować w diecie osób mających problem z tolerancją glukozy.