SCFA - krótkołańcuchowe nasycone kwasy tłuszczowe i ich wpływ na zdrowie

SCFA (z ang. short-chain fatty acids) to tzw. krótkołańcuchowe nasycone kwasy tłuszczowe. Najbardziej znane z nich to:

• kwas masłowy
• kwas octowy
• kwas kapronowy
• kwa walerianowy
• kwas propionowy.

To związki, które składają się z atomów węgla (ich ilość różni się w zależności od długości łąńcucha), wodoru i tlenu. Pomiędzy kolejnymi atomami węgla nie posiadają podwójnych wiązań.

Ten typ kwasów nasyconych posiada od 1 do 6 atomów węgla. Średnio- oraz długołańcuchowe kwasy posiadają ich od 8 do 12 lub więcej. Powstają na skutek fermentacji niestrawionych węglowodanów złożonych. Fermentacja zachodzi beztlenowo przy pomocy bakterii ulokowanych w jelicie grubym. Wykorzystują one do tego takie składniki, jak:

• błonnik pokarmowy
• laktoza
• poliole (np. mannitol, sorbitol)
• skrobia oporna
• polisacharydy bezskrobiowe
• inulina

Kwasy te metabolizowane są przede wszystkim w komórkach jelita grubego i okrężnicy, ale także w komórkach wątroby oraz mięśni. Jedynie kilka procent jest wydalanych wraz z kałem, pozostała część SCFA wchłania się do organizmu.

SCFA to nasycone kwasy tłuszczowe, które wykazują działanie prozdrowotne i mogą pomóc w przypadku wielu chorób i dolegliwości, także przewlekłych.

Nasycone kwasy tłuszczowe kojarzą się większości negatywnie. Przypisuje się im zły wpływ na zdrowie, jednak warto wiedzieć, że krótkołańcuchowe kwasy mogą pomóc nam zachować dobrą sylwetkę i dobre samopoczucie na długi czas.

Faktycznie, nasycone kwasy tłuszczowe średnio- i długołańcuchowe mają negatywny wpływ na stan naszego organizmu. Odpowiadają między innymi za:

• zwiększanie poziomu złego cholesterolu LDL
• powstawanie zakrzepów
• rozwój miażdżycy.

Ich źródłem są głównie tłuszcze pochodzenia zwierzęcego - masło, smalec - a także te o stałej konsystencji, np. olej palmowy. Takie produkty lepiej ograniczyć lub całkowicie usunąć z diety. Dopiero kiedy zamienimy je na kwasy krótkołańcuchowe, możemy odczuć pozytywne efekty ich spożywania.

Najważniejszą funkcją krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych jest ich wpływ na funkcjonowanie jelit. Przyspieszają proces gojenia się błony ślizowej i dbają o prawidłowe pH. Wspierają także prawidłowy rozwój flory bakteryjnej oraz chronią przed patogenami.

Niektóre z nich pomagają także w regeneracji błony śluzowej jelit w czasie stosowania żywiania pozajelitowego u pacjentów. Wówczas zmniejsza się ryzyko atrofii (zaniku) błony śluzowej.

Krótkołańcuchowe nasycone kwasy tłuszczowe mogą pomóc także w leczeniu:

• biegunek (regulują procesy wchłaniania sodu i wody)
• zaparć (przywracają właściwą perystaltykę)
• choroby Leśniowskiego-Crohna (hamuje rozwój stanu zapalnego)
• wrzodziejącego zapalnia jelita grubego (hamuje rozwój stanu zapalnego)
• niektórych nowotworów (wspierają namnażanie prawidłowych komórek)
• zaburzeń flory bakteryjnej oraz ogólnej odporności
• zaburzeń apetytu (wpływają na ośrodek głodu i sytości).

SCFA w diecie

Źródłem krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w codziennej diecie są przede wszystkim produkty pełnoziarniste. Aby dostarczyć odpowiednią ich ilość do organizmu, warto włączyć do swojego jadłospisu:

• ciemne pieczywo i makarony
• grube kasze
• nasiona i orzechy
• warzywa strączkowe
• warzywa kapustne
• szpinak
• pomidory
• ziemniaki
• marchewki
• owoce leśne (jeżyny, jagody, porzeczki)
• jabłka
• gruszki
• suszone owoce

Źródła

1. A. Czajkowska, B. Szponar, Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) jako produkty metabolizmu bakterii jelitowych oraz ich znaczenie dla organizmu gospodarza, [w:] Postepy Hig Med Dosw (online), 2018; 72: 131-142