Trwa ładowanie...

Yam – odmiany, pochodzenie, właściwości i zastosowanie

Yam to roślina należąca do rodziny pochrzynowatych. Występuje w naturze i w uprawie, głównie na obszarach tropikalnych. Jej bulwy są jadalnym korzeniem wieloletnich pnączy. Jest obecna w kuchni, farmacji i kosmetyce. Co warto o niej wiedzieć?

Zobacz film: "Dlaczego warto jeść bataty?"

spis treści

1. Co to jest yam?

Yam, inaczej pochrzyn, jam, chiński ziemniak, ignam (dioscorea spp), to rodzaj wieloletnich pnączy z bulwiastymi kłączami. Należy do niego ponad 600 gatunków pochodzących głównie z obszarów tropikalnych. To rodzaj należący do rodziny pochrzynowatych (Dioscoreaceae).

Pochrzyn to pnącze obecne w klimacie tropikalnym. Najwięcej gatunków rośnie w naturze, ale yam jest również uprawiany w wielu krajach świata, głównie w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Najwięksi producenci to: Nigeria, Ghana, Wybrzeże Kości Słoniowej i Benin. Jednym z pierwszych uprawianych gatunków był lesser yam, Dioscorea esculenta. Najczęściej uprawianymi pochrzynami są biały jams (Dioscorea rotundata) i żółty jams (Dioscorea cayenensis).

Znane są jeszcze inne odmiany pochrzynu. To na przykład:

  • Dioscorea esculenta (Lour.) Burkill – pochrzyn słoniowy,
  • Dioscorea opposita – pochrzyn chiński,
  • Dioscorea alata L. – pochrzyn skrzydlaty,
  • Dioscorea bulbifera L. – pochrzyn cebulowy,
  • Dioscorea trifida L.f.- pochrzyn trójdzielny,
  • Dioscorea villosa L. – pochrzyn włochaty.

2. Wygląd i właściwości pochrzynu

Pochrzyny to pnącza, które w zależności od gatunku, wiją się zgodnie z ruchem wskazówek zegara lub odwrotnie. Chiński ziemniak ma sezonowe, sercowate liście oraz drobne kwiaty. Owocem jest okrągła torebka z uskrzydlonymi nasionami, zaś najważniejszą częścią – bulwa (często mylona z batatami).

Rekomendowane przez naszych ekspertów

Dzięki jadalnym bulwom yam stanowi ważne źródło pożywienia w wielu krajach. Roślina jest również stosowana w medycynie naturalnej. Niektóre gatunki wykorzystuje się do produkcji kosmetyków. To składnik kremów o działaniu nawilżającym i ujędrniającym.

Roślina jest uprawiana (również w Polsce) jako roślina ozdobna (np. pochrzyn chiński). W naturze jest to gatunek wieloletni. W Polsce, z uwagi na klimat, jest uprawiany, jako gatunek jednoroczny.

3. Yam w kuchni

U większości gatunków bulwy są trujące, tylko u niektórych - po odpowiednim przygotowaniu – stają się jadalne. Niektóre z nich zawierają trującą dioskorynę, która ulega rozkładowi podczas gotowania. Sproszkowane lub cięte kłącze pochrzynu zawiera też sapoiny oraz diosgeninę.

Bulwy yam mają kształt kulisty lub maczugowaty i brązową, spękaną skórę o korkowej strukturze. Jej wnętrze tworzy miąższ koloru białego lub kremowego. Mogą ważyć 50 kilogramów, choć zdarzają się również okazy 70-kilogramowe. Czasem osiągają 1,5 metra długości.

Skład bulw przypomina swoją zawartością ziemniaka. Przyjmuje się, że 100 g bulw dostarcza 452 kJ (105 kcal). Występuje w nich około:

  • 28% skrobi,
  • witamina A i C (około 5 mg/100 g),
  • witaminy: B6, B12,
  • wapń, żelazo i potas.

Bulwy pochrzynu gotuje się, smaży lub piecze. Przed spożyciem należy je wcześniej gotować lub moczyć w wodzie, w celu pozbycia się toksycznych alkaloidów (dioskoryny). Bulwy dziko rosnących pochrzynów były spożywane w czasach głodu. Ponieważ chińskie ziemniaki dobrze się przechowują, był to główny składnik diety na statkach przewożących niewolników z Afryki Zachodniej.

Yam nadaje się do zapiekanek, dań jednogarnkowych, sałatek, potraw warzywnych i mięsnych. Jest doskonałym dodatkiem do gulaszu. W Afryce popularna potrawa mączna, o nazwie fufu. Bardzo często jest przerabiany na mączkę. Z yamu można przygotowywać również desery.

4. Właściwości prozdrowotne yam

Pochrzyn znalazł zastosowanie nie tylko jako środek spożywczy. Wykorzystuje się go w medycynie naturalnej. Łagodzi objawy menopauzy, wspomaga leczenie reumatyzmu i artretyzmu.

To również źródło prekursorów steroidowych. Diosgenina, zaliczana do saponin steroidowych, obecna w bulwach oraz kłączach niektórych gatunków Dioscorea spp., jest wykorzystywana w przemyśle farmaceutycznym do produkcji związków steroidowych, pochodnych pregnenolonu.

Yam, na przykład dziki pochrzyn (Wild Yam), roślina pochodząca z Ameryki Północnej, można znaleźć w suplementach diety. Wild Yam zawiera roślinne fitoestrogeny, między innymi substancję zwaną diosgeniną, która ma strukturę porównywalną do progesteronu, przez co wspomaga przemianę DHEA (stymuluje produkcję testosteronu i estrogenów). Jest polecany kobietom do łagodzenia objawów okresu menopauzalnego i utrzymania prawidłowej gospodarki hormonalnej.

Polecane dla Ciebie
Pomocni lekarze
Szukaj innego lekarza
Komentarze
Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.